ÖNE ÇIKANLAR :
İSTANBUL8°C
Çok Bulutlu

YAZARLAR

Nuri Demirağ (İlk özel uçağımızı yapan girişimci)

Rahmi Akbaş

26 Mayıs 2013 Pazar 22:59
  • A
  • A

25 Mayıs 1944 tarihi bazı kişiler için çok önemli bir gündür. Her ne kadar basında pek yer almazsa da, bugün, Nuri Demirağ'ın fabrikasında yapılan ilk Türk uçağının İstanbul'dan Ankara'ya uçuş günüdür. Bu vesile ile Nuri Demirağ’ı da tanımak gerekir.

Ülkemiz, 1920 yılında başlayan yenileşme hareketleri önce savaşlarla, daha sonra da hem kamu hem de özel sektör yenileşmeleri ve atılımları ile devam etmiştir. Mustafa Kemal Paşa’nın serbest girişim özlemi, İnönü’nün ise devletçi yapısı ciddi anlamda kararlarda çatışsa da, 1938’e kadar birçok kamu ve özel sektör işletmesi yatırım yapmış, ürün üretmişlerdir.

1940’lı yıllara gelindiğinde sihirli bir el bu yapılanları yıkmak ve yok etmek için uğraşmıştır. Özellikle 1920 yılında itibaren atılıma geçen ‘’yerli silah sanayi’’ 1944 yılına gelindiğinde tamamen dışa bağımlı bir hale getirilmiştir. İleride anlatacağım Şakir Zümre Silah Sanayi bu tarihte İnönü tarafından kapatılırken, İlk özel uçak fabrikamızın kurucusu Nuri Demirağ’ da bu durumdan nasibini almıştır.

Öğrencilerimin bana en çok sorduğu sorulardan biride ‘’Biz bir zamanlar uçak yapmışız bu doğru mu?‘’ Sorusudur. Evet, hem devlet olarak hem de özel sektör olarak birçok yerli uçak yapıp uçurduk. Devletin Kayseri ve Eskişehir’de kurduğu fabrikalarda Almanlarla ortak uçak yaparken bir vatansever Nuri Demirağ’da özel teşebbüs olarak uçak yapmakta ve uçurmaktaydı. Bu öyle bir tane uçak yapmak falan da değil, tamamıyla bir sanayi halinde idi. Nuri Demirağ’ı biraz tanıtmakta yarar vardır.

Nuri Demirağ, Hâkim bir babanın oğlu olarak 1886 yılında Sivas’ın Divriği İlçesinde doğdu. 17 yaşında Ziraat Bankasının açmış olduğu imtihanı kazanarak 1903 yılında Ziraat Bankası Kangal Şubesi’ne memur olarak girdi. 1910 yılında Maliye Bakanlığının açtığı sınava girdi ve sınavı kazanarak İstanbul Beyoğlu varidat memuru oldu. Maliye Mektebi-i Âlisi’nde gece derslerine katılarak yüksek öğrenimini tamamladı.

Nuri Bey, İstanbul’un İtilaf devletlerince işgaline kadar geçen sürede bu görevini sürdürdü. 1918 yılında, Maliye’nin Tatavla Şubesi’ni denetlerken işgalcilerin hakaretine uğradı. Memurluktan istifa etti. Yabancıların tekelinde olan sigara kâğıdı işine girdi. İlk Türk sığara kâğıdı yapımını başlattı. Ürettiği sigara kâğıdına “Türk Zaferi” adını verdi.

1920 yılında, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Maçka Şubesi’nin yöneticisi oldu.

1926 yılına gelindiğinde, Fransızlar, üstlendikleri demiryolu yapımını bırakınca, kardeşinde memurluktan ayırarak bu işi üstlenmeye karar verdi. İhaleye yabancı firmaların yanı sıra bir Türk firması olarak katıldı. Yabancı firmaların içinde en ucuz teklifi veren firmadan dörtte bir fiyatına bu ihaleyi aldı ve çalışmalara başladı. Samsun’dan başlayarak ‘’Fevzipaşa– Diyarbakır‘’, ‘’Afyon–Burdur/Isparta‘’, ‘’Sivas–Erzurum‘’ ve ‘’Irmak–Filyos‘’ hatları olmak üzere 1012 Kilometre demiryolu yaptı. Özellikle Sivas–Erzurum arası arazi çok dağlık ve kayalık olduğu için tünel yapımı balyozlarla dağlar delinerek yapıldı. İşçiler bu dağlarda demir olduğu için çok sert olduğunu, balyozlarla çok zor kırıldığını, parçalandığını, çok zaman aldığını söyleyip dert yanınca, ‘’Her balyozla fındık kadar taş kırabilseniz de, inşaata devam edeceksiniz‘’ diyerek kesin talimatını verdi. Balyoz ve çekiçle bu tüneller açıldı. Bu durum Mustafa Kemal Paşa’nın da takdirini kazandı ve 1934 yılında ona ve kardeşine Demirağ soyadını verdi.

Cumhuriyetin o yok günlerindeki bu vatansever Demirağ kardeşler, boş durmuyor sürekli ülkenin imarı için çalışıyordu. 1936 yılında ‘’İstikbal göklerdedir‘’ vecizesine uyarak ‘’Beşiktaş Nuri Demirağ Uçak Atölyesi’’nin etüt merkezi yani genel müdürlük idari binası kuruldu. Sivas Divriği’de yapılacak uçak fabrikası içinde çalışmalara başladı. Günümüzde Uluslararası İstanbul Atatürk Havaalanı olarak kullanılan Yeşilköy Havaalanı o dönemlerde Nuri Demirağ çiftliği idi. Nuri Bey, orada uçak hangarları yaptırdı ve pilot yetiştirmek için uçuş okulu açtı. Bu yıl ilk seri üretim olarak ilk Türk uçağını yaptı. Bu uçuş İstanbul-Ankara-Divriği arasında gerçekleşti. Heyecan büyüktü. Türk mühendis ve işçileri ilk Türk uçağını yapmıştı. Bu uçağa NU.D. 38 adı verildi. 325 kilometre hız yapabiliyor, bin kilometrelik mesafe kat edebiliyordu. 6 kişilik bu uçak Dünya havacılığı yolcu uçakları A sınıfına alındı.

1939 yılında Türk Hava Kurumu, 65 uçak satın almak için sipariş verdi. Ancak bir şeyler oldu ve Türk Hava Kurumu, Nuri Demirağ’a verdiği uçak siparişini iptal etti. Olay mahkemeye yansıdı. İki ayrı bilirkişinin olumlu rapor yazmasına karşın, THK uçakları almadı. İktidar İnönü’ye geçmişti.

Türk Özel Uçak Sanayi darbe yemişti. Büyük güçler bu fabrikanın bitirilmesini istiyordu ve İnönü de öyle yaptı. Nuri Demirağ baskılara dayanamayarak 1943 yılında fabrikasını kapatmak zorunda kalmıştır. Elindeki uçaklara İspanya, Irak ve İran’dan gelen teklifler hükümet tarafından engellendi. Demirağ elde kalan uçakları devredemediğinden hurdaya satmak zorunda kaldı. Gök Okul kapatıldı ve arazi havaalanı yapılmak için istimlâk edildi.

Birçok ilklere imza atan Nuri Demirağ, kurtuluş mücadelesinin ve sonrası oluşan yeniden yapılanma döneminde vatanseverliğini göstermiş nadide insanlardan biridir. 26 Ağustos 1945 tarihinde çok partili hayata geçişte ilk muhalefet partisi olan Milli Kalkınma Partisini kurdu. 1957 yılında, İstanbul’da vefat etti. Ruhu Şad olsun.

YAPTIĞI İŞLER

• 1922’ DE İlk Türk Sığara kâğıdını üretti
• 1934 yılında yapımcısı olduğu İzmit Seka Kâğıt Fabrikası’nın temeli atıldı.
• 1936 yılında seri üretim olan ilk Türk uçağını yaptı.
• 1937 yılında, Karabük’te Demir Çelik fabrikasının yapımına başladı.
• 1942 yılında, yapımcılığını üstlendiği Sivas Çimento Fabrikası hizmete girdi.
• 1943 yılında 6 kişilik ilk Türk Yolcu Uçağını yaptı.
• 1944 yılında, Nuri Demirağ’a ait Uçak Pisti, Fabrika ve Etüt Merkezinin bulunduğu alan istimlâk edildi. Ürettiği Nu. D 38 adını taşıyan çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağı yurt dışında büyük ilgi gördü. Dünya havacılığı yolcu uçakları A sınıfına alındı.
• İlk yerli paraşütü yaptı
• 1012 Kilometre demiryolu yaptı
• 1943 yılında kadar 290 pilot yetiştirdi
• Boğaz Köprüsü Projesi
 

YORUM YAZ
TOPLAM 2 YORUM

Yorum yapmak için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Yada Misafir Olarak Yorum Yapabilirsiniz.Üyeliğiniz varsa üye girişi yapabilirsiniz. Yeni üyelik için üyelik formunu kullanabilirsiniz.

  • - medetres:31 Mayıs 2013, Cuma 14:15

  • - misafirperver:28 Mayıs 2013, Salı 13:15

    ondan sonra da diyorlar ki avrupa ilerledi biz ilerliyemedik. onların ülkelerinde böyle hainler yok demek ki!