ÖNE ÇIKANLAR :
İSTANBUL11°C
Az Bulutlu

YAZARLAR

60 İhtilali öncesi Adnan Menderes'in son gecesi

Rahmi Akbaş

19 Eylül 2013 Perşembe 07:46
  • A
  • A

 

27 Mayıs 1960 darbesi ile yeni bir sürece giren bu ülkede, her olay, her hareket, ders alınacak niteliktedir. Milyonlarca seçmenin teveccühünü kazanmış bir başbakanın, nasıl alaşağı edildiği, horlandığı, hakaret ve işkencelere maruz kaldığı, öfkesini alamayanların en sonunda onu asacak kadar, gözleri dönmüş olduğu görülmektedir.

Adnan Bey’in, asılma dönemi çok anlatılmasına rağmen, tevkif edilişi pek basında yer almamıştır. Peki, Adnan Bey, İhtilal sabahı neredeydi ve nasıl tutuklanmıştı.

Adnan Menderes, 27 Mayıs 1960 İhtilalinde Kütahya’da tevkif edilmiştir. O günleri çok iyi hatırlayan ve anılarını benimle paylaşan Nuri Sarıışık Bey, o günlerin tanığı olarak 26 Mayıs gecesi ve sonrasını bir gazeteci gözüyle şöyle anlatmaktadır:

26 Mayıs günü Menderes, Eskişehir’e geldi. Havaalanında havacı subaylar, Menderes’i ihtiram kıtası olarak karşılıyorlar; yani karşılayıp selam vermeleri gerekirken, Menderes’e arkalarını dönüyorlardı. Bu bir skandaldı. Adnan Bey, bu durumu içine atarak, Eskişehir Şeker Fabrikasına geçti. Burada kendisi onuruna verilen yemekten sonra, Odunpazarı’nda bir konuşma yapmak istiyordu. Öğrenci olaylarından öyle sıkılmıştı ki, bir nevi kendini Eskişehir’e atmıştı. Odunpazarı’nda başbakan, yoğun bir tepki ile karşılandı. Hatta o kadar ileri gidilmişti ki, konuşma yapacağı mikrofonun kabloları bile makasla kesilmişti.

Bu olaylar, Menderes’in psikolojisini daha da bozmuştu. Yanında Kore’de bulunmuş Tahsin Binbaşı, dönemin Maliye Vekili Hasan Polatkan olduğu halde Eskişehir Şeker Fabrikası’na geri döndü.

Biz ise 26 Mayıs gecesi, Kütahya’daki şimdiki Kültür Sarayı’nın olduğu yerdeki sinema salonunda, Cibali Karakolu nam-ı diğer ‘’Ednan Bey Duymasın’’ piyesini seyrediyorduk. Vali Fahrettin Gömülü Bey’de piyeste idi. Bir anda bir hengame oldu ve vali bey piyesi terk ederek dışarı çıktı. Biz sonrada apar topar Ankara’ya gittiğin duyduk. Tabi biz ise piyesi seyretmeye devam ettik.

Gece hiç uyumayan ve geceden Şeker Fabrikası’nın arabalarıyla Eskişehir’den yola çıkan Adnan Bey’in istikameti ise Kütahya idi.

Eskişehir-Kütahya yolu o dönemde çok kötü idi. Dağ eteklerinden, derelerin üzerinden, dağların arasından geçen bir yoldu. Eskişehir’den çok erken Şeker Fabrikası’nın bir otomobili ve minibüsü ile yola çıkan başbakanı, biraz geriden bir minibüs ile Eskişehir Hava Kuvvetleri mensupları izliyordu.

Otomobil, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Binbaşı Tahsin Bey’in içinde olduğu şeklide bir dağın arasına girdiği sırada, birden nereden geldiği belli olmayan bir jet uçağı üzerlerinden geçti. Hem yakın uçuşu, hem de dağların arasında olmaları nedeniyle, otomobile büyük bir basınç ve ses baskısı yapmıştı.

Ben sabah saat 06.30’da uyandığımda, ihtilal olduğunu öğrendim. Radyoda ihtilal bildirileri okunuyordu. Bu arada Adnan Bey ve yanındakiler, 06.30-07.00 arasında Kütahya’ya ulaşmışlardı.

Günümüzde Adliye Sarayı olarak kullanılan yerde bulunan Vilayet Konağına gelen Adnan Bey’i, Valinin Ankara’ya gitmesi nedeniyle onun yerine vali yardımcısı Lütfü Özdemir karşıladı. Bu arada Kütahya Lisesi önünde Albay Süleyman Demet, 5-10 askerden oluşan hemen oluşturulmuş intibası veren bir ihtiram kıtası oluşturdu. Ancak heyetten, özellikle korumaların yüzleri perişan olmuş, uçağın yaptığı etki yüzlerinden okunuyordu. Vali yardımcısı Lütfü Özdemir, hem karşılama yapmaya çalışıyor hem de,’’Ben bilmiyordum, Sayın Başbakanım’’ diyerek bir şeyler anlatmaya çalışıyordu. Adnan Bey’in ilk ifadesi ‘’Bana 1. Ordu Komutanlığını bağlayın’’ oldu. 1. Ordu, o zamanlar Konya’da idi. Ancak, bu emir bir türlü gerçekleşemiyordu.

Vilayet odasında bekleyen başbakan, birkaç sefer ikaz etmesine rağmen, Konya ile hala bir bağlantı kurulamamıştı; bu ise başbakanı geriyordu. Bu arada Albay Süleyman Demet, odadan ayrılarak, vilayetin arka giriş kapısı yakınında bulunan santrale giderek durumu sordu. İhtilal ağırlaşmaya başlamıştı. Santral memuru, ihtilalı neden göstererek Konya’nın bağlantı kurmadığını bildirdi.

Albay Süleyman Demet, Vilayet odasına girdiğinde, artık gerçekler iyice ortaya çıkmıştı. Albay, ordunun yönetime el koyduğunu, hiçbir yer ile bağlantı kuramadıklarını, silahlı kuvvetlerin postanelere de el koyduğundan iletişimin kesildiğini belirtti. Radyo akıllarına geldi, hemen radyo açılarak, ihtilal teyit edildi. Ordu yönetime el koymuştu.

Bu sessizliği bozan ilk kişi Albay Süleyman Demet oldu. Albay, ‘’Sayın başbakanım, sizi burada koruyamam; sizi ve beraberinizdekileri alaya götüreyim. Orada daha rahat oluruz.’’ dedi.

Adnan Bey ve heyeti araçlarla Kütahya Hava Alayı’na yönelirken, Eskişehir’den de Kıdemli Albay Muhsin Batur yönetiminde bir uçak Kütahya’ya doğru hareket etti. Hava Alayı’na gelindiğinde, o günü gösteren fotoğrafta görülen meşhur odaya başbakan alındı.  Albay Muhsin Bey, Kütahya hava alanına indiğinde doğruca, Adnan Bey’in bulunduğu odaya gitti. Albay Demet’in odasında, Başbakan, Muhsin Batur ve Albay Demet kısa bir görüşme yaptılar. Albay Batur, başbakan ve beraberindekileri koruma altına alarak Eskişehir’e götürülmesini öneriyordu.

Adnan Bey, Hasan Polatkan Bey’in yanına geçerek, ‘’Hasan! bu Albay, bizi koruma altında Eskişehir’e tekrar götürmek istiyor. Biz burada 1. Ordu ile konuşmak istedik…. Yanlış bir şey yapılırsa bir başbakana karşı bu hareket yanlış olur.’’ dedi. Direnmemişlerdi. Başta başbakan olmak üzere heyet, gelen yolcu uçağına binerek, Eskişehir’e doğru yola çıktı.

Büyük gazeteci Nuri Sarıışık Bey, Allah rahmet eylesin, ruhu şad olsun diyerek görüşmemize son veriyordu. İşte büyük bir oyunun bir parçası böyle gerçekleşmişti. Oyun hala var, oyuncular ise daha güçlü. Bir hafta önce İzmir’de 400.000 kişiye hitap eden bir başbakana, hiç kimse sahip çıkmamış ve bir başbakan bu ülkede asılmıştır. Onlara da çok görmemek gerekir; o kadar sindirilmiş bir toplumda sonuç her zaman budur.

  

YORUM YAZ
Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapmak için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Yada Misafir Olarak Yorum Yapabilirsiniz.Üyeliğiniz varsa üye girişi yapabilirsiniz. Yeni üyelik için üyelik formunu kullanabilirsiniz.