ÖNE ÇIKANLAR :
İSTANBUL10°C
Yağışlı

YAZARLAR

Arap baharının tek galibi İran

Furkan Kaya

05 Ağustos 2014 Salı 15:17
  • A
  • A

Ünlü İngiliz matematikçi Lewis Carroll’un ifade etmiş olduğu gibi, sadece geriye doğru

işleyen hafıza, sağlıksız bir hafızadır. Zaten sürekli geriye, geçmişe çıpalanıp kalmak

jeopolitik düşünceye aykırıyken, doğrusu ise geleceği görebilmek adına geçmişten beslenmek

düşüncesidir. Yaşadığımız coğrafyada asırlardır devam eden çatışma ve mücadelelerin

kökeninde neredeyse aynı tema yatıyor. Güce sahip olmak ve bunu otoritenin devamlılığı

açısından istikrarlı kılabilmek.

Osmanlı’nın yıkılmasıyla batı destekli otoriter rejimler kuruldu.

Bugün Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Asya kıtasını saran “büyük satranç tahtasında” kartlar

her dönem başka şekilde fakat aynı amaca dönük dağıtılıyor. Birinci Dünya Savaşı’nın belki

de esas çıkış amacı, Osmanlı’nın üzerinde hüküm sürdüğü bereketli enerji rezervlerinin batılı

devletlerce parçalanıp paylaşılmasıydı. Bu hedefe yönelik başını İngilizlerin çektiği kuvvetler

Arap coğrafyasında “özgürlük” adı altında heyecan oluşturup bunu Osmanlı Devleti’ne

karşı silah olarak kullanmışlardı. Nitekim bunda başarılı oldular ve Orta Doğu’daki Osmanlı

otoritesinin yerini cetvelle çizilen sınırlar içinde oluşturulan yeni otoriter rejimler almış oldu.

Hamas-İsrail savaşı kronikleşmesi barışı imkansız hale getiriyor.

İkinci Dünya Savaşı ise Avrupa’nın esas büyük yıkım yaşadığı, ABD ile Rusya’nın iki büyük

güç olarak uluslararası ilişkiler sahnesine çıktığı dönem oldu. Nitekim 1948 yılında İsrail’in

kurulması ve Yahudi halkının devlet sahibi olmasıyla devamlılığı bugüne kadar süre Arap-

İsrail savaşlarının zemini hazırlanmış oldu. Filistin-İsrail çatışmalarının bugün Gazze’de

Filistin’in bir diğer siyasi kanadı haline gelen Hamas ile Tel-Aviv arasında savaş şekline

bürünmesi iki devletli çözüm yolunda anlaşmayı imkansız hale getiriyor. İsrail hükümetinin

orantısız güç ve yasa dışı silahlarla masum halka uyguladığı şiddet karşısında uluslararası

örgütlerin elinin kolunun bağlı olması, bu örgütlerin meşruluğunu ve yaptırım güçlerinin

sorgulanmasına olanak veriyor.

Arap Baharı Büyük Orta Doğu Projesi’nin bir sonraki aşamasıdır.

Arap Baharı’nın “mevsimsiz” bir hal alması Orta Doğu halkını eski yaşamlarını özler

hale getirdi. Libya’da Kaddafi’nin öldürülmesi sonrası kabileler arasında ülke gelirinin

paylaşılması noktasındaki anlaşmazlık, siyasi entegrasyonun önündeki en büyük engeldir.

Libya kapasitesinin çok altında petrol üretmesi ve sağlanan gelirinde belli aşiretlerce haksızca

paylaşılması, Libya halkının yoksulluk ve sefalete sürüklenmesine yol açıyor. Mısır’da

Mübarek sonrası seçimle işbaşına gelen Mursi’nin askeri darbe ile indirilip hapse mahkum

edilmesi ve birde üzerine darbenin başı General Sisi’nin kendini meşru göstermek adına

Mısır’da seçim düzenleyerek iktidara gelmesi tam anlamıyla teatral bir gösteriydi. Diğer

taraftan Suriye’de Esad rejimini yıkmaya dönük başlayan mücadelenin en büyük meyvesi

Irak-Şam İslam Devleti adıyla İslam devleti kurmaya çalışan yasa dışı gruplar oldu. Şimdi

IŞİD Suriye sınırlarını aşarak Irak topraklarında otoritesini kurmaya çalışıyor. Bunu gören

Kuzey Irak Kürt yönetimi merkezi Irak hükümetinin meşruluğunu kaybettiğini savunarak tam

bağımsızlık için referanduma gideceğini açıklıyor.

ABD-İran yakınlaşması

Büyük Orta Doğu Projesi genişletilmiş haliyle Birinci Dünya Savaşı düzeninden farklı

olarak ülkelerin daha da küçüleceği hatta şehir veya kabile devleti halini alacağı şekle

doğru evriliyor. Çünkü bu haliyle bünyesinde “devletçikleri” barındıracak olan Orta Doğu

coğrafyası, başta ABD için idare edilebilir hale gelecek. Elbette bunun karşısında duracak

ve oyunu kendi lehine döndürmeye çalışacak ülkelerin başında Rusya, Çin ve İran geliyor.

Özellikle Soğuk Savaş sonrası Çin, Hindistan, Rusya ve Brezilya gibi ülkeler ABD’nin

yürüttüğü tek uluslu dünya liderliği yerine eşit yetkiye sahip çok taraflı dünya düzeni talep

ettiler. ABD ise bu noktada araya sert çizgiler çekmekten ziyade yumuşak güç ile istediği

politikayı yürütmeye çalışıyor. Örneğin, ABD İran’ı “şer ekseni” ilan ettığı, İran’ın da

Washington’u “şeytan ülkesi” olarak gördüğünü düşünürsek bugün iki ülke arasında gelinen

aşamanın bir tür mucize olduğunu düşünebiliriz.

Obama dönemi ile birlikte İran ile diyalog geliştirme arzusu, İran’da Ruhani’nin göreve

gelmesiyle hız kazandı. Öyle ki Ruhani ülkesinin nükleer çalışmalarında şeffaflığı savunurken

Obama İran’a karşı askeri seçeneğin kullanılmasının rasyonel olmayacağı görüşündeydi.

ABD için esas önemli olan Tahran’ın nükleer çalışmalarını silah olarak kullanılmamasıdır.

Bunun içinde ekonomik yaptırımları tercih ediyor ve bunun dışında bir seçeneğin İran’ı daha

da radikalize edeceğini düşünüyor. Örneğin, diyalog kurmaya yönelik ABD, Tahran halkıyla

iletişimi kuvvetlendirmek için sanal platformda Tahran Büyükelçiliği bile açtı.

Kim bilir, belki de Arap Baharı’nın tek kazananı İran. 

YORUM YAZ
TOPLAM 1 YORUM

Yorum yapmak için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Yada Misafir Olarak Yorum Yapabilirsiniz.Üyeliğiniz varsa üye girişi yapabilirsiniz. Yeni üyelik için üyelik formunu kullanabilirsiniz.

  • - akif aydın:11 Ağustos 2014, Pazartesi 23:07

    iran şiası abd ve rusdya arasında bir koprüdur. islama hizmet etmedi sadece büyük zararları olmuştur